DE HONINGBIJ ALS BIO-INDICATOR

Honingbijen halen nectar op binnen een straal van 3 km rondom hun bijenkast. Daarmee kunnen ze een bio-indicator vormen voor wat er in hun omgeving gebeurt. Deze rol van de honingbij heeft CLM Onderzoek en Advies bestudeerd, in samenwerking met drie imkers. In een verkennend onderzoek zijn honing en bijenwas onderzocht op gewasbeschermingsmiddelen. Met de resultaten is vervolgens het gesprek aangegaan met grondgebruikers uit de buurt, om meer bewustwording te creëren en samen te zoeken naar hoe de verspreiding van middelen verminderd kan worden.
De conclusie: deze aanpak vormt een goed instrument om verspreiding van gewasbeschermingsmiddelen te bespreken en alternatieven te zoeken. Belangrijk is dat de gesprekken met zorg worden gevoerd; juist in de kleinschaligheid zit de kracht van deze aanpak.

Honing en bijenwas als aanleiding voor gesprek

Tijdens het project zijn voorjaar- en zomerhoning en bijenwasmonsters verzameld, in drie verschillende provincies. Deze zijn in het laboratorium getest op residuen van gewasbeschermingsmiddelen. De stoffen die werden aangetroffen passen bij de landbouwpraktijken in de omgeving. De aangetroffen concentraties vormden geen risico voor de mens bij consumptie van honing. De precieze meetresultaten zijn per locatie gedeeld met de betrokken imker en grondgebruikers. De resultaten worden bewust niet openbaar gedeeld: de waarde van het onderzoek ligt niet in de precieze cijfers, maar in de vragen die zij oproepen, zoals: herkennen betrokkenen de stoffen, waar komen die vandaan en welke mogelijke alternatieven zijn er?

Lokale dialoog centraal

Met de resultaten in de hand zijn afgelopen winter gesprekken gevoerd met de imker en agrarische ondernemers uit de directe omgeving. Samen is gepuzzeld met de gegevens, onder andere: wat viel de imker op; herkennen agrarisch ondernemers de gevonden stoffen, voor welke ziekten, plagen of onkruiden worden die stoffen gebruikt en zijn alternatieven mogelijk?
Zo kwamen interessante gesprekken op gang over allerlei thema’s: van de aanplant van akkerranden en hagen, tot de uitdagingen van het huidige middelenpakket en de rol die de honingbij speelt in de bestuiving van gewassen.

Kleinschaligheid als kracht

Het thema gewasbescherming ligt gevoelig. Juist daarom is het zo belangrijk om de tijd te nemen om met elkaar het gesprek aan te gaan. Om zo samen te onderzoeken of er praktische maatregelen zijn om gebruik en verspreiding van de middelen te verminderen; en om de lokale insectenstand te bevorderen. De honingbij kan daarvoor een goed aanknopingspunt zijn, mits in een project zorgvuldig wordt gewerkt en gecommuniceerd. Op landelijk niveau blijven discussies over gewasbeschermingsmiddelen vaak abstract. Door in te zoomen op de eigen omgeving ontstaat ruimte voor herkenning, wederzijds begrip en leren van elkaar. Dat vraagt om maatwerk, vertrouwen en een kleine setting, maar levert volgens de betrokkenen betekenisvolle gesprekken op. “Ik heb veel geleerd vandaag”, zegt een imker bij afronding van het gesprek. “Je moet kennis delen en met elkaar in gesprek blijven”, valt een agrarisch ondernemer hem bij

Innovatieproject

Het honingonderzoek is het eerste project dat is gefinancierd uit het zogenaamde innovatiefonds van CLM . De winst van CLM wordt deels geïnvesteerd in verkennende projecten, die bijdragen aan een duurzame landbouw en leefomgeving. CLM-medewerkers mogen daarvoor elk jaar project-ideeën aandragen. Aanvullende financiering is gekregen vanuit Landbouw Innovatie Noord-Brabant en het waterschap Zuiderzeeland.

Imkers, agrarische ondernemers en andere partijen die geïnteresseerd zijn in een zorgvuldige, lokale aanpak rond biodiversiteit en gewasbescherming, kunnen contact opnemen met CLM, om de mogelijkheden voor een gesprek of vervolgproject te verkennen.