Duurzame landbouw -
Gezond voedsel - Vitaal platteland

CLM is een onafhankelijk kennis- en adviesbureau op het gebied van
landbouw, voedsel, natuur en milieu.

Grond & Pacht

Uitgangspunten van CLM-adviezen over het in gebruik geven van grond

 

Grond in eigendom versus gebruik
Eigendom en gebruik van landbouwgrond ligt niet altijd in dezelfde hand. Beleggers, landgoederen, kerken, particulieren en overheden hebben agrarische grond in bezit. Zij geven die grond via pacht in gebruik aan agrariërs. Alle vormen van pacht opgeteld, is naar schatting ca. 40% van het areaal landbouwgrond in Nederland verpacht.

Die relatie verpachter–pachter wordt vormgegeven via diverse typen overeenkomsten zoals erfpacht, reguliere pacht, geliberaliseerde pacht, losse pacht, e.d.

Er staat spanning op deze relatie:

  • De wettelijk toegestane pachtprijs bij reguliere pacht weerspiegelt weliswaar het opbrengend vermogen, maar niet de vrije economische waarde van de grond. Mede daarom is er al enige jaren discussie over flexibilisering van de pachtwet. Bekijk de brochure over pacht op de website van het RVO (pdf). 
  • Het resultaat is dat er meer grond wordt verpacht via geliberaliseerde pacht waarin de prijsstelling vrij is. Voor de pachter betekent dit behalve hogere kosten ook een grotere onzekerheid op continuïteit in gebruik.
  • Mede vanwege de extreem hoge grondprijzen in Nederland willen grondeigenaren een garantie dat de agrarische waarde van de grond wordt behouden en versterkt. Op de achtergrond speelt mee dat grondprijs in de toekomst niet meer vanzelfsprekend verder stijgt. Zie bijvoorbeeld CLM-rapport Ontwerp Label Duurzaam Bodembeheer (pdf)

Grond voor de toekomst: dilemma korte en langere termijn
Het belang van verpachters, pachters en de samenleving is dat de agrariërs op langere termijn duurzaam produceren. In de relatie pachter–verpachter ontstaat een spanning tussen het korte en lange termijn-belang. Bij een continuïteit in pacht mag worden verwacht dat de pachter investeert in bodemkwaliteit en dus de agrarische waarde van de grond. Bij hoge pachtprijzen moeten agrariërs een hoog rendement uit de grond halen met het risico dat de kwaliteit daalt, en zo het natuurlijk kapitaal van de grond voor de langere termijn verdampt. Dat gebeurt bij de geliberaliseerde pacht, maar ook bij de andere pachtvormen omdat continuïteit van bijvoorbeeld reguliere pacht vanuit de pachter niet altijd vanzelfsprekend is.

Als reactie hierop hebben verpachters behoefte aan het stimuleren van duurzaam grondgebruik, c.q. het stellen van eisen aan het grondgebruik. Zo wordt in de geliberaliseerde pacht soms de teelt van bollen, lelies en verschillende intensieve tuinbouwgewassen niet toegestaan. Dit leidt tot een verdringingseffect van deze teelten naar de percelen in eigendom.

In dit dilemma van de korte en de langere termijn adviseert CLM publieke en private partijen die grond verpachten.

Strategieën voor gronduitgifte
Om duurzaam bodembeheer te bevorderen via de gronduitgifte heeft CLM - afhankelijk van de context - verschillende strategieën ontwikkeld. Daaruit trekken we de volgende conclusies en aanbevelingen.

  1. Bepaal de context en de randvoorwaarden en het programma van eisen die daarbij horen. Dat is niet alleen inhoud, het is ook proces. En dat is uiteindelijk draagvlak bij verpachters en pachters. In die context staat de doelstelling van de ingebruikgeving van de grond centraal. En in vrijwel alle gevallen waarin verandering wordt ingezet, zijn bestaande praktijken en belangen in het geding. Zie bijvoorbeeld CLM-rapport Gronduitgifte met Beleid Zeeland (pdf)
  2. Die randvoorwaarden worden minder hard en scherp. De belangrijkste voor de overheid is de Algemene Wet Bestuursrecht, waarbij deelname aan de pacht alleen gemotiveerd kan worden uitgesloten. Partijen streven vaak naar meer flexibiliteit en maatwerk, bijvoorbeeld vanwege de ligging van percelen en de doelstellingen voor het gebied. Partijen kiezen steeds meer voor het gezamenlijk vaststellen van Programma van Eisen.
  3. In het Programma van Eisen stelt de verpachter, al dan niet in overleg met de pachter, de doelen vast die hij wil realiseren met de verpachting. Voorbeelden zijn versterking van de agrarische waarde, landbouwstructuur, biodiversiteit, verkeersveiligheid, waterkwaliteit e.d. Naarmate die eisen meer divers worden zijn zij uitsluitend geschikt om toe te passen in geliberaliseerde pacht. Zie bijvoorbeeld CLM-rapport Duurzame wijsheid in pacht (pdf) en CLM-rapport Provinciegronden Noord-Holland voor duurzame ontwikkeling (pdf)
  4. Vervolgens ontstaat dan een keuze voor een Verpachtingsstrategie waarlangs de verpachter de grond aanbiedt in pacht. Daar zijn verschillende mogelijkheden voor: De keuze voor de verschillende systemen is het grootst bij de geliberaliseerde pachtvorm. Of een eventueel nieuwe wet – als die er al komt – ook voor de andere vormen meer flexibiliteit biedt, is onduidelijk.

Toepasbaar in meerdere contexten
Deze systematiek is toepasbaar in meerdere zo niet alle contexten. Meerdere partijen betrekken CLM bij de ontwikkeling van hun strategie. Tot op heden zijn dat:

Gaandeweg zien wij de belangstelling voor dit vraagstuk groeien bij andere beleggers, landgoederen, (en dus) rentmeesters, andere overheden (gemeenten, waterschappen), e.d.

Contact

Foto medewerker:Elisade Lijster
Adviseur
0345 470 722 info icon

 

 

 

 

 

Betrokken adviseurs

Foto medewerker:WimDijkman
Adviseur
0345 470 740 info icon

Foto medewerker:HenkKloen
Adviseur
0345 470761 info icon