Kabinet jaagt koeien de wei uit

Veel Nederlanders zien graag koeien in de wei. Minister Brinkhorst wil veehouders stimuleren om de koeien in de wei te houden. Maar het kabinet dreigt de koeien juist uit de wei te jagen door een ondeugdelijk milieubeleid.

Koeien en landschap

Koeien lopen ’s zomers in de wei. Het is een fraai en vertrouwd tafereel in Nederland. Maar dat beeld begint hier en daar te verdwijnen. Al 8% van de veehouders houdt de koeien het hele jaar op stal. Vooral veehouders die, om arbeid te besparen, een melkrobot hebben aangeschaft kiezen daarvoor. Om de dure robot optimaal te benutten, willen deze veehouders de koeien het hele jaar in de buurt van het apparaat houden, dus op stal.

Weinig Nederlanders zijn daar gelukkig mee. Het landschap verliest veel van zijn charme. De koeien kunnen in mindere mate hun natuuurlijke gedrag vertonen, zoals grazen en rusten in kuddeverband. Bovendien neemt de emissie van ammoniak toe. Ammoniak ontstaat namelijk vooral als urine en mest met elkaar in contact komen. In de wei is dat nauwelijks het geval. Minister Brinkhorst heeft in zijn nota Voedsel en Groen (juli 2000) de wens uitgesproken dat de koeien in de wei blijven. Hij wilde dat stimuleren en zo nodig zelfs verplicht stellen. Afgelopen zomer zei Herman Wijffels bij de presentatie van het rapport van zijn denkgroep over de toekomst van de veehouderij het luid en duidelijk: koeien horen in de wei. Brinkhorst beloofde in dezelfde televisie-uitzending de aanbevelingen uit het rapport over te nemen.

Maar al na twee weken begon de verwarring. Het kabinet schreef in het vierde Nationaal Milieubeleidsplan dat de koeien in de toekomst het hele jaar op stal zouden moeten om de milieunormen voor stikstof te halen. En inderdaad voeren de ministers Pronk en Brinkhorst een milieubeleid dat de koeien de wei uit dreigt te jagen. Die stelling vergt enige toelichting.

Nederlandse veehouders moeten een boekhouding bijhouden van de aan- en afvoer van stikstof op hun bedrijf. Komt het saldo van aan- en afvoer boven een bepaalde norm, dan moeten zij een stevige heffing betalen. Om die heffing te vermijden gaan veehouders steeds minder kunstmest strooien. Sommige veehouders, vaak degenen die een melkrobot hebben aangeschaft, gaan bovendien de koeien jaarrond op stal houden, omdat zowel de koeien als het gras dan beter in staat zijn om stikstof te benutten. Resultaat kan zijn dat de stikstofemissies dalen. Op sommige bedrijven is dat ook zo. Maar het probleem is dat de emissie van ammoniak juist toeneemt. Goed ammoniakbeleid zou veehouders dus een prikkel moeten geven om de koeien in de wei te houden. Maar dat laten de ministers na.

Ammoniak ontstaat uit de combinatie van mest en urine. Het ontsnapt uit de stal, uit de mestopslag en bij het uitrijden van mest. Vorige kabinetten hebben de emissies uit de mestopslag en bij het uitrijden van mest aangepakt. Veehouders moeten de mestopslag afdekken en zij moeten de mest niet op, maar in de grond uitrijden. Dat Pronk en Brinkhorst nu ook de emissie uit de stal willen aanpakken is terecht. Maar zij leveren half werk. Veehouders worden verplicht om in nieuw te bouwen stallen een emissiearme vloer aan te leggen. In de melkveehouderij is dat een matig effectieve en dure maatregel. Waar de ministers geen rekening mee houden is dat boeren ook andere, minder dure maatregelen kunnen nemen, zoals overschakelen op minder eiwitrijk, dus minder stikstofrijk veevoer. En nu komt het: zij regelen niets over het weiden van koeien. Een veehouder kan dus zijn koeien op stal houden en daarmee de ammoniakemissie verhogen zonder dat hij wordt geconfronteerd met de milieukosten daarvan.. Omgekeerd wordt een boer die zijn koeien weer naar buiten doet daarvoor niet beloond. Dat is een funest signaal.

Let wel, dit argument zou vervallen als het lukt om echt emissievrije rundveestallen te ontwikkelen. Maar als dat al mogelijk is, gaat het nog jaren duren. Intussen kunnen al veel veehouders de verkeerde keuze hebben gemaakt.

Boeren zitten in een spagaat tussen de markt en de samenleving. De markt eist een lage kostprijs, de samenleving stelt steeds hogere eisen en wil koeien in de wei, ook als de kostprijs hoger is. Goed overheidsbeleid probeert deze spagaat te verkleinen. Maar Pronk en Brinkhorst doen het tegenovergestelde: zij vergroten de spagaat. Zij verplichten de boer tot onnodig dure maatregelen en honoreren goedkope maatregelen niet. En in plaats van boeren te stimuleren de koeien in de wei te houden, stimuleren zij hen om ze uit de wei te halen. Zo’n beleid verhoogt de ammoniakemissie en schaadt het landschap, de boeren en hun vee. Het is aan de Tweede Kamer om dat beleid te corrigeren. Het is tijd voor een ammoniakbeleid dat alle maatregelen die de emissie verhogen ontmoedigt en alle maatregelen die de emissie verlagen honoreert. Dan daalt de emissie tegen de laagste kosten, blijven er meer koeien in de wei en blijft het landschap aantrekkelijk.

Wouter van der Weijden en Frits van der Schans zijn werkzaam bij het Centrum voor Landbouw en Milieu te Utrecht.

Dit artikel is in enigszins ingekorte en aangepaste vorm gepubliceerd in het dagblad Trouw d.d. 14 november 2001 door Wouter van der Weijden en Frits van der Schans.