Weidevogelbeheer de goede kant op

Dit artikel is in enigszins ingekorte en aangepaste vorm gepubliceerd in Agrarisch Dagblad d.d. 20 april 2004 door Adriaan Guldemond, CLM en Ernst Oosterveld, Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek.

Verwarrende berichten in deze krant! Enerzijds is er groot animo onder boeren om aan natuurbeheercontracten deel te nemen en anderzijds zou het agrarisch natuurbeheer voor weidevogels niets opleveren. Is agrarisch weidevogelbeheer nu zinvol of niet?

De eerste vraag die we hierbij moeten stellen is: wat is eigenlijk goed weidevogelbeheer? Met de ‘oude’ beheersovereenkomsten was dat altijd laat maaien in juni en dan zou het wel goed komen. Maar de achteruitgang van met name de grutto heeft laten zien dat er meer nodig is. Een heel scala aan maatregelen is noodzakelijk om grutto’s, en daarmee veel ander weidevogels, kansen te bieden. Dit zogenaamde mozaïekbeheer bestaat onder meer uit een combinatie van beweid land en vroeg en laat gemaaid grasland op verschillende data in juni plus maaitrappen op het in mei gemaaide gras. Daarnaast vindt natuurlijk nestbescherming plaats zodat de eieren ook kunnen uitkomen. Deze maatregelen worden in een groot gebied van minimaal 100 hectare uitgekiend ten opzichte van elkaar geplaatst, zodat vogels voedsel kunnen zoeken, kunnen broeden en er voor hun jongen altijd percelen met de geschikte graslengte in de buurt zijn voor bescherming en voedsel. In het project Nederland – Gruttoland wordt deze manier van werken in een zestal gebieden uitgeprobeerd. Elders is er al wat ervaring mee opgedaan en de resultaten uit Noord Nederland geven hoop: de weidevogelstand is in deze gebieden in 3-4 jaar tijd vooruitgegaan, terwijl de trend in Nederland juist negatief is. Het is nog te vroeg om de vlag uit te steken, maar de resultaten zijn bemoedigend.

Recente berichten in de pers melden dat weidevogelbeheer niets oplevert. Uit het onderzoek van Sovon, WUR en Alterra lijkt dat er wel op, althans voor beheersovereenkomsten. Wanneer we goed naar hun resultaten kijken, blijkt dat de schaal waarop gemeten is klein is: de onderzoeksgebiedjes waren ca 2 tot 19 ha groot en de vergelijkingsgebieden lagen dicht bij elkaar (gemiddeld 185 meter). Om het effect van beheer op de ontwikkeling van de weidevogelstand goed te meten, moet je waarschijnlijk op een groter schaalniveau kijken. Bovendien betreffen de beheermaatregelen waarnaar is gekeken maar één type maatregel, het late maaien in juni. Op basis van dit nieuwe onderzoek kunnen daarom geen conclusies over het hele agrarisch weidevogelbeheer worden getrokken. Onze indruk is echter ook dat alleen laat maaien niet genoeg is. En de rol van een hogere grondwaterstand, die de onderzoekers bepleiten, is nog slecht onderzocht.

In het nieuwe Programma Beheer wordt al meer gewerkt met natuurbeheercontracten op gebiedschaal: de collectieve contracten voor weidevogels. Daarin zitten een aantal maatregelen die ook in mozaïekbeheer voorkomen, maar hier valt nog heel wat te verbeteren. Het ontwikkelen van een beheerpakket voor mozaïekbeheer is dan ook noodzakelijk. Dan is het ook nodig om meteen een goede monitoring van de resultaten op te zetten, waar een rol voor Natuurlijk Platteland Nederland en de natuurverenigingen is weggelegd. Zij moeten laten zien dat ze resultaten halen.
Ook de agrariërs zullen in hun beheer een stap verder moeten gaan. Het aanbieden van een voldoende oppervlakte lang gras in mei en juni (via bijvoorbeeld gespreid maaien in mei, maaidatumland in juni, stalvoedering of voorbeweiden) is voor grutto’s noodzakelijk.

De contouren van weidevogelbeheer worden steeds duidelijker en met de mogelijkheden voor het afsluiten van collectieve contracten, waarbij op gebiedsniveau een mozaïek van maatregelen wordt uitgelegd, gaat het beheer de goede kant op. In dat opzicht is het grote animo voor agrarisch natuurbeheer terecht. Maar als we naar de dalende aantallen weidevogels kijken, dan is het tot nu toe gevoerde beheer van laat maaien niet optimaal. In die zin houdt het uitgevoerde onderzoek ons scherp.