‘In april begint hier een soort bloei-estafette‘

Dit artikel is verschenen in Veenstroom, februari 2003 door Henk Kloen.

De mooiste tijd vind ik wanneer deze hele strook met harige wilgenroosjes bloeit. Dan zie je langs het water zo’n hele rozige gloed en het zit er vol verschillende soorten vlinders, libellen en andere insecten.’

De Zegveldse boer Bert de Kruijf moet glimlachen om de constatering dat het wel lijkt alsof hij een rondleiding geeft door een siertuin in plaats van langs de sloten rond zijn land. Het blijft natuurlijk een boerenbedrijf, maar wel van iemand die erg begaan is met de natuur.

Al sinds de lagere school – ‘ik kreeg een tien voor mijn herbarium’ – is de Zegvelder zeer geïnteresseerd in bloemen en planten. Dat enthousiasme klinkt nog steeds door als hij vertelt over de gewassen die op een drassig talud langs één van zijn sloten staan. ’Al in april begint een soort bloei-estafette die een paar maanden duurt. Eén van de eerste bloemen is de dotterbloem. Dan zijn de slootkanten helemaal geel. Het is prachtig, ik maak vaak nog eens een extra ommetje om ernaar te kijken. Later in het seizoen krijg je veldzuring, boterbloem, gele lis, moerasspirea. Zelfs in oktober gaat het door met de kleuren, totdat de laatste vergeet-me-nietjes zijn uitgebloeid.’

Als lid van de agrarisch natuurvereniging De Utrechtse Venen doet De Kruijf al enige jaren mee aan weidevogelbescherming en slootkantbeheer. Hij hoefde dan ook niet lang na te denken toen CLM (Centrum voor Landbouw en Milieu) deelnemers vroeg voor een proefproject voor natuurgericht slootbeheer. Samen met nog vier andere leden van De Utrechtse Venen gaf hij zich op voor het experiment waaraan ook vijf agrariërs in de Vechtvallei deelnemen.

Waterschappen
CLM begeleidt het project in opdracht van de waterschappen Amstel, Gooi en Vecht en De Stichtse Rijnlanden. ‘Naast taken op het gebied van waterafvoer en waterkering, rekenen de waterschappen sinds enige tijd ook de zorg voor een goede waterkwaliteit tot hun takenpakket. De waterkwaliteit heeft een rechtstreekse relatie met het leven in de sloot en direct aan de randen’, vertelt CLM-projectleider Henk Kloen.

De Kruijf neemt deel aan drie xperimenten met slootbeheer. De eerste spaart de boer tijd, want deze houdt een beperking in van het schonen van de sloot. De verplichte jaarlijkse schoonmaakactie brengt namelijk schade toe aan waterplanten en bodemleven. De deelnemende boeren hebben hiervoor van de waterschappen een vrijstelling van de jaarlijkse schouw gekregen.

‘Een tweede manier is de aanleg van plas-dras stukken langs de sloot’, legt Kloen uit. ‘Juist de drassige stukjes langs de waterkant zijn erg interessant voor de planten. En in het warme ondiepe water zitten vaak veel insecten. Voor kikkers is het ook gunstig, want in water dat in het voorjaar snel opwarmt, komen de kikkervisjes snel uit.’

Deze plas-dras gebieden zijn op twee manier aan te leggen. Smalle sloten worden vaak een stukje verbreed en bredere sloten eerder ingedamd. Dat laatste gebeurt door verticale palen in de waterbodem te slaan en de strook langs de kant vervolgens te vullen dempen met takkenbossen en grond.

De Kruijf koos voor de tweede methode, want zijn sloten zijn vaak te breed naar zijn zin. ‘Door het werk van muskusratten en golfslag kalven hele stukken land in één keer af. Dit is eigenlijk weer terugwinnen op het water.’ In totaal heeft hij zo’n 150 meter plas-dras langs de sloot.

Drenken
Vissen en amfibieën vriezen ook bij strenge vorst niet dood in de sloot die hij heeft uitgediept. Want ze blijven onder de ijslaag. Dit verdiepen van de watergang is het derde experiment. Het heeft bij De Kruijf direct een gunstig effect gehad op de kwaliteit van het water, zodat het schoon genoeg is om zijn vee uit te laten drinken.

De proef loopt tot en met 2003 en moet dan de effecten op het waterleven globaal in beeld hebben gebracht. Belangrijkste doel is inzicht te geven in de (financiële) inspanningen en de consequenties voor de bedrijfsvoering van de boer en de schouw voor de waterschappen. De werkzaamheden om de sloten aan te passen worden vergoed. Voor eventueel extra werk dat het beheer met zich meebrengt, is op dit moment geen geld. Voor De Kruijf is dat niet zo’n probleem: ‘Ik doe het erbij. De kwaliteit van het water is belangrijk voor het drenken van de koeien, maar ik heb ook plezier in het slootbeheer. De natuur is een soort hobby van me. Ik wil laten zien dat beheer door een boer de beste en goedkoopste manier is om het landschap te verzorgen. Want het is belangrijk om er zuinig mee te doen. Zoveel flora en fauna is al verloren.’