Natuurlijke partners: de kronkelweg naar meer samenwerking met terreinbeheerders

Dit artikel is in enigszins ingekorte en aangepaste vorm gepubliceerd in de
Koeien & Kansen-nieuwsbrief, september 2003 door Henk Kloen.

Twee jaar geleden hebben Staatsbosbeheer en het project Koeien & Kansen de intentie uitgesproken samen te werken aan natuurbeheer. CLM verkent de mogelijkheden rond drie bedrijven. De weg naar concrete uitvoering blijkt lang en kronkelig, maar het resultaat biedt perspectief voor meer bedrijven.

Zowel landbouw als natuurbeheer heeft baat bij de ontwikkeling van nieuwe wegen in natuurbeheer door agrariërs. De uitbreiding van natuurgebied via aankoop liep al moeilijk vanwege de grondschaarste, en sinds de kabinetten Balkenende is er ook minder geld voor beschikbaar. Ook krijgen terreinbeheerders (zoals Staatsbosbeheer) steeds meer grasland te beheren, wat voor hen een probleem vormt. Voor melkveebedrijven met interesse voor natuurbeheer is het meestal onrendabel om hun huidige gronden te extensiveren, en aankoop van grond is duur en dwingt tot een intensieve bedrijfsvoering. Door boeren natuurgrasland te laten beheren ontstaan nieuwe kansen voor efficiënt terreinbeheer en uitbreiding van het areaal natuurbeheer . Maar hoe past dit in een moderne bedrijfsvoering? Hoe kan de natuurbeheerder zekerheid krijgen dat het ook natuur oplevert? En hoe kunnen oude tegenstellingen tussen boeren en natuurbeheerders worden overwonnen? Dit zijn de vragen die we proberen te beantwoorden binnen ‘Natuurlijke Partners’.

Van de drie bedrijven is Mts. Menkveld-Wijnbergen bij Gorssel nu concreet aan de slag met beheer van een stuk uiterwaard (63 ha) van Staatsbosbeheer. De maatschap doet dit samen met alle grondeigenaren (boeren en SBB). Gezamenlijk vormen zij de “uiterwaardecommissie”. Nieuw is dat het beheer flexibel is: een ecoloog inventariseert de weidevogels, en afhankelijk van de resultaten kan de maaidatum verschuiven: als de laatbroedende kwartelkoning opduikt, dan wordt er laat gemaaid, anders kan het eerder. Ook is het uniforme 15 juni maaien is gewijzigd in een deel vroeger maaien (1 juni) en een deel later (1 juli). Er zijn nu ook 3-jarige contracten, waardoor het perceel nu voor het hele jaar meetelt als plaatsingsruimte voor mest.
Op het tweede bedrijf, Kuks in Nutte(Twenthe) gaan we mogelijkheden na om een stukje beekdal meer natuurlijk te maken en door aanleg van retentiebekkens tegelijk de erosie terug te dringen. Hier gaat het om grond van Kuks en enkele andere boeren. Staatsbosbeheer is bereid grond aan deze boeren in beheer te geven om productiedaling te compenseren.
Een enigszins vergelijkbaar plan dat al verder is uitgewerkt speelt rond het Sint-Anthonisbos in de Peel, bij het bedrijf van Mts. De Kleijne. Hier liggen twee landbouwenclaves in een bos- en heideterrein, die nu nog intensief gebruikt worden voor vooral maisteelt. Het doel is om hier milieuvriendelijke (K&K) graslanden en graanteelt te starten met aanleg van extra natuurelementen, een wandelpad en een uitkijkpunt. Voor de ene enclave met bestemming natuur vielen de mogelijkheden voorlopig weg omdat er geen geld meer beschikbaar is om die grond aan te kopen. In de andere enclave blijkt Staatsbosbeheer maar een kleine rol te kunnen spelen omdat het beheersgebied is, en zij niet beoogd eigenaar/beheerder zijn. Hier is wel agrarisch natuurbeheer volgens Programma Beheer mogelijk. Daarvoor is nu een plan uitgewerkt met een uitgebreide kavelruil tussen de betrokken gemeenten Sint-Anthonis en Boxmeer en twee agrariërs. Ook moet de gemeentelijke grond vrij van pacht worden gemaakt. Het blijkt dat veel overleg nodig is, maar dat de gemeenten willen meewerken als er een goed plan wordt gemaakt. Doordat beide gemeenten vrij veel agrarische grond in eigendom hebben is het mogelijk de pachters vervangende grond aan te bieden. Bij het inrichtingsplan wordt nu het Brabants Landschap betrokken. Staatsbosbeheer past ook zijn beheer van bosranden aan en betrekt een aangrenzende schapenwei in het beheer door De Kleijne.

Deze zomer verwachten we dat de gemeenten hun formele akkoord geven en dan kan De Kleijne in het najaar al een groot deel van de enclave in pacht of eigendom krijgen. Een mooie stap in de toekomst voor dit bedrijf, samen met de nieuwe stal. De plannen komen dan ook uitgebreid aan bod op de open dag op zijn bedrijf, op 12 en 14 september!