Planten en dieren gesignaleerd! / K&K bedrijven laten hun natuur zien

Dit artikel is in enigszins ingekorte en aangepaste vorm gepubliceerd in Koeien en Kansen nieuwsbrief nr. 14, december 2003 door L. Bos.

In 2002 is op negen Koeien & Kansen bedrijven geïnventariseerd welke planten- en dieren-soorten voorkomen. De resultaten geven een beeld van wat er aan natuur op melkveebedrijven voorkomt. De inventarisatie is uitgevoerd door De Vlinderstichting. Ze hebben gekeken naar planten, vogels, vlinders en libellen.

Dat de K&K bedrijven al veel bereikt hebben op het gebied van mineralen, daar is iedereen het over eens. Wat er aan natuur op de bedrijven voorkomt, ook een onderdeel van K&K, is echter moeilijk in te schatten. Om toch een idee te krijgen, is de natuur in 2002 geïnventariseerd op negen bedrijven. Deze zijn gekozen op basis van de spreiding over Nederland en hun activiteiten en interesse voor agrarisch natuurbeheer.

Gemiddeld komen 15 soorten broedvogels voor op de bedrijven. De bedrijven van Kuks (27 soorten), Bomers (22) en Menkveld-Wijnbergen (21) scoren hoog. Op de bedrijven in het westen en noorden van het land komen ook veel weidevogelsoorten voor. Op het bedrijf van Miedema zijn opvallend veel eendensoorten, waaronder Slobeend, Krakeend en de kritische Zomertaling. Rode Lijstsoorten, die regelmatig op de bedrijven zijn gezien, zijn Grutto en Tureluur. In totaal zijn er op de bedrijven 17 weidevogelsoorten waargenomen.
Per bedrijf zijn gemiddeld 76 plantensoorten waargenomen, tot meer dan 100. Over het algemeen zijn bedrijven op zand- en lössgronden soortenrijker dan bedrijven in de polders van West- en Noord-Nederland. Op het bedrijf van De Vries komen de meeste indicatorsoorten voor in de slootkanten. Hoe meer van deze soorten hoe beter het slootkantenbeheer. De Rode Lijstsoort Krabbescheer komt hier ook voor. Deze soort is belangrijk voor voortplanting van de libel de Groene glazenmaker, een Rode Lijstsoort die ook bij De Vries voorkomt. Andere bijzondere libellen, die zijn gesignaleerd, zijn de Blauwe breedscheenjuffer en de Smaragdlibel bij Bomers en de Weidebeekjuffer bij Kuks. De waargenomen vlinders zijn algemene soorten in Nederland. Alleen het Oranje zandoogje, dat bij Van Laarhoven is gezien, is minder algemeen. Deze soort komt hoofdzakelijk voor in het Zuiden en het Oosten van het land.

Helaas zijn er bij de inventarisatie planten- en vogelsoorten gemist. Dat blijkt uit eigen waarnemingen tijdens bedrijfsbezoeken, inventarisatiegegevens van vrijwilligers op enkele bedrijven en uit een vergelijking met andere melkveebedrijven die aan experimenten met de Natuurmeetlat hebben meegedaan. Deze hadden beduidend meer soorten vogels en planten. De vlinders zijn wel goed geïnventariseerd en gemiddeld zijn er op de K&K bedrijven meer soorten waargenomen (9,6) vergeleken met de Natuurmeetlatbedrijven (7,1). Al met al geeft deze inventarisatie een eerste beeld wat er aan natuur op intensieve en moderne melkveebedrijven voorkomt. Deze resultaten zijn voor een deel het gevolg van extra natuurmaatregelen die de bedrijven hebben genomen op basis van de bedrijfsnatuurplannen die we voor hen hebben gemaakt. Deze inventarisatie geeft een redelijk representatief beeld voor heel Nederland, al doen de 9 gekozen K&K bedrijven, van in totaal 17 bedrijven, iets meer aan natuurbeheer op hun bedrijf dan alle K&K bedrijven gemiddeld.