Particulier natuurbeheerprojecten door boeren

• Beheer en Onderhoudsplan Staphorsterveld
• EHS in de Utrechtse Vecht en Weiden
• Westelijke Langstraat, parel voor boerennatuurbeheer
• Boeren en particulier natuurbeheer: natuurlijk lukt het!
• Het beheer van het Doorstroomgebied van de Noordwaard
• Strategie voor particulier en agrarisch natuurbeheer voor de RV De Beerze
• Groene Ruggengraat in Groot Wilnis–Vinkeveen
• Landbouwadviseurs in OostvaardersWold
• MSC-dissertatie "Innovating environmental governance systems: The local implementation of the Ecological Main Structure in the Netherlands"

Beheer en Onderhoudsplan Staphorsterveld

De Olde Maten en Veerslootlanden ten westen van het dorpje Rouveen is een natuurontwikkelingsgebied van 1000 ha met een Natura 2000 status. Een slagenlandschap waarmee Maarten van Rossum de televisie haalt, waar kwelwater met een unieke kwaliteit aan de oppervlakte komt, die de basis gaat worden voor betere blauwgraslanden, terwijl ernaast een grote populatie wulpen broedt en de boer maait het gras terwijl de koeien toekijken. Het natuurgebied is grotendeels in eigendom van Staatsbosbeheer. Bewoners en agrariërs zijn erg betrokken bij het gebied. Meer dan 100 ondernemers pachten delen van het gebied en blijven op die manier verbonden. Staatsbosbeheer gaat hier een uniek experiment aan door het beheer van het gebied op te dragen aan de Agrarische Natuur Vereniging Horst en Maten. De provincie bepaalt welke natuurbeheertypen gerealiseerd kunnen worden en stelt daarvoor de middelen beschikbaar. Zeker in tijden van schaarste brengt dat nieuwe vragen met zich mee: wat moet er, wat kan er en wie kan het doen? Dat vereist het opstellen van een geïntegreerd beheer en onderhoudsplan waar alle partijen vertrouwen in hebben. Dat plan gaat hen ondersteunen in de groeiende samenwerking voor het komende decennium. CLM samen met Van Heijst en partners uit Zwolle ontwikkelen dit plan. Daarin is ruime aandacht voor de proceskant van het plan om er voor te zorgen dat het straks een plan is van de drie samenwerkende partijen.

EHS in de Utrechtse Vecht en Weiden

Hij ligt er al. Onder de A2, op de kruising met de N201: de aanzet om de natuur in West Utrecht te verbinden, via de Bethunepolder, met die van de Oostelijke Vechtplassen. Maar het ontwikkelen van die verbinding is een bijzondere oefening. Te midden van infrastructuur (kanaal, spoorlijn) en de landgoederen van de Vechtstreek, bevinden zich jonge groeiende boerenondernemingen. Die komen volop infra obstakels tegen in hun dagelijkse werk en zijn geïnteresseerd in een bijdrage aan natuur als zij zelf iets met die natuur kunnen. CLM probeert hier nu economie en ecologie met elkaar te verbinden. Zij brengen boeren, landgoedeigenaren, ontwikkelaars en natuurorganisaties bij elkaar. Om samen een ontwerp te maken voor een sterkere landbouw, robuuster watersysteem en een verbindende natuur. De Gebiedscommissie heeft als eerste in de provincie Utrecht de herijking van de EHS opgepakt onder leiding van CLM en het initiatief genomen om de EHS voor hun gebied te herijken. Nu wordt een nieuw Gebiedsperspectief geschetst met grondeigenaren en gebruikers waarin met minimale middelen verbindende natuur gerealiseerd kan worden. Dat perspectief doet ook voorstellen voor verbetering van de landbouwstructuur en het waterbeheer. Het is een start voor de bijgestelde Agenda Vitaal Platteland. Met deze Agenda gaan de samenwerkende overheden in 2012 aan de slag. We verwachten dat in januari de ontwerptekst voor het Gebiedsperspectief afgerond is. Op basis van de ontwerptekst gaan overheden en maatschappelijke partijen met elkaar in gesprek.

Boeren en particulier natuurbeheer: natuurlijk lukt het!

Iedereen voelt dat er wat moet veranderen in het natuurbeheer.

• Het moet dichter bij mensen in het gebied worden gebracht en
• onderdeel worden van de regionale economie.

Westelijke Langstraat, parel voor boerennatuurbeheer

Dit gebied op de Brabantse naad, is Belvedere, Natura 2000, natte natuurparel en wordt in zijn geheel EHS. CLM ging met de boeren op zoek naar mogelijkheden voor boeren om zelfstandig de nieuwe natuur te gaan ontwikkelen en beheren. Het zijn geen eenvoudige natuurdoelen, zeker gelet op het veranderende waterbeheer. De grote diversiteit in bedrijven in het gebied blijkt nu hun kracht te zijn. Mits de grond die zij omvormen 1 op 1 wordt gecompenseerd, zijn boeren in staat om de diversiteit aan natuurdoelen op hun bedrijven te realiseren, voorop gesteld dat zij ook de inrichting kunnen sturen. Een jarenlange patstelling in het gebied lijkt doorbroken. Het leert dat om snelheid te bereiken, boeren vanaf het allereerste begin moeten kunnen deelnemen. Niet over de boeren, het gebied en de landbouw praten, maar met. De volgende fase is het uitwerken van een organisatiemodel samen met de bestaande beheerders en een beheerplan.

Lees of download het rapport (pdf, 10 Mb)

Het beheer van het Doorstroomgebied van de Noordwaard

Delen van de Noordwaard dienen in de toekomst voor waterberging. Voor kortere en langere tijd komen gebieden onder water te staan. In de zomer kan het gebied gebruikt worden en aan het eind van het groeiseizoen mag er geen opgaande begroeiing meer staan, dus ook geen bomen. De agrariërs die in het gebied blijven wonen en werken zijn geïnteresseerd om samen het gebied te gaan beheren en gebruiken. CLM zocht samen met de boeren naar mogelijkheden hoe dat kan worden gerealiseerd. Eerst hebben de ondernemers een verkenning gedaan naar de manieren waarop landgebruik in het Doorstroomgebied in dienst kan worden gesteld van waterveiligheid, landbouw en natuur. Daarvoor zijn verschillende vormen van landgebruik geëvalueerd. In een tweede project heeft CLM onderzocht of en op welke wijze de blijvende ondernemers in staat zijn om het beheer van het gebied ook daadwerkelijk uit te gaan voeren. Daarvoor is een pro-forma wenszitting als onderzoekinstrument gebruikt. De resultaten laten zien dat ondernemers er klaar voor staan. Zij richten in januari 2012 een vereniging voor Gebruik en Beheer van het Doorstroomgebied op. Deze vereniging biedt de overheden aan om beheer en onderhoud te gaan organiseren binnen de randvoorwaarden die gesteld worden.

• Lees of download het eerste rapport (pdf, 1 Mb)
• Lees of download het tweede rapport (pdf, 1 Mb)

Strategie voor particulier en agrarisch natuurbeheer voor de RV De Beerze

• In de eerste plaats moet de grond die wordt omgevormd tot natuur, 1 op 1 worden gecompenseerd (Grond voor Grond).
• In de tweede plaats is het voor boeren gemakkelijker als de omvorming voor natuur geleidelijk gebeurt: bemesting afbouwen, dan (versterkt) verschralen.
• En tenslotte willen boeren volwaardig als een terreinbeheerder worden erkend door de overheid.

Lees of download het rapport (pdf, 3 Mb)

Meer informatie over bovenstaande drie projecten: Wim Dijkman
T 0345 470 740
M 06 55 69 63 20
E

Groene Ruggengraat in Groot Wilnis–Vinkeveen

Het agrarisch gebied tussen Wilnis en Vinkeveen kent een gezonde agrarische sector. De bodem daalt door oxidatie van het veen. Het watersysteem raakt meer en meer versnipperd en het is er druk met weidevogels. De groenblauwe slinger door Nederland, ook wel aangeduid als de Groene Ruggengraat, loopt dwars door dit gebied en dus moeten er nieuwe kansen voor natuur komen. En dat op luttele vierkante kilometers. Hoe los je dat op? Regionale overheden, boerenorganisaties en natuurorganisaties kregen van de provincie Utrecht de opdracht aan te geven wat er moet gebeuren om aan de talrijke claims die op het gebied liggen, gevolg te geven. Wing Wageningen en CLM begeleiden dit project. Het heeft voorlopig geleid tot een concept gebiedsconvenant. Gedeputeerde Staten van Utrecht plaatsten daar op 16 juni 2009 hun handtekening onder en hopen dat de andere partijen dat ook snel zullen gaan doen. Dan kan de schop de grond in.

Lees of download het convenant (pdf, 2,5 Mb)

De provincie Flevoland wil een ecologische verbindingszone realiseren van de Oostvaardersplassen via het Horsterwold naar de Veluwe; het OostvaardersWold (OvW). Met het OvW zal invulling worden gegeven aan diverse doelen op het terrein van natuur, waterberging en recreatie en ter compensatie van uitbreiding van Almere en Lelystad. Het OvW komt midden in het landbouwgebied van Zuid-Flevoland te liggen. Omdat het OvW geen ruimte biedt aan agrarisch of particulier natuurbeheer, zullen circa 35 boeren in het gebied moeten verplaatsen of het bedrijf beëindigen. Dit heeft geleid tot een sterke weerstand tegen dit natuurgebied, vanuit zowel de georganiseerde landbouw als individuele boeren. Voor het bevorderen van de communicatie en verbeteren van de relatie tussen projectorganisatie, boeren, LTO en provinciaal bestuur (GS en PS) zijn CLM en WING gevraagd een procesrol tussen partijen te vervullen. Najaar 2008 is deze intermediaire, onafhankelijke landbouwadviseur gestart met zijn werkzaamheden, vanuit CLM is dit Frits van der Schans. Sindsdien is het begrip voor elkaars belangen en positie gegroeid, hetgeen positieve effecten heeft op het gehele planproces.

Meer informatie over bovenstaande twee projecten: Frits van der Schans
T 0345 470 754
E

In the Netherlands the demand for environmental governance changed alongside changes in land-use, resulting in decentralisation to enable policy integration at the local level. The Ecological Main Structure (EMS), a network of nature across the Netherlands, is locally implemented by increasingly multi-objective and interactive processes. The relations between local stakeholders are often difficult, in particular between farmers, governmental organisations and conservancies. In some areas the governance system comprises an individual approach additionally to an institutional approach, to solve the impasse between these groups. This study aimed to analyse this innovation in local governance and intended to improve understanding about how local stakeholders motivate and discourage each other. A holistic multiple-case study design was used to analyse the local governance system for the EMS.

Lees of download het samenvattend artikel (pdf)

Lees of download de dissertatie (pdf, 1,5 Mb)