Mycorrhiza’s als hulpbron bij duurzame landbouw

Dit artikel is verschenen in Nieuwe Oogst d.d. 19 januari 2008 door Linda van der Weijden en Peter Leendertse.

Steeds vaker blijkt dat in de natuur niet alleen vijanden van de landbouw voorkomen, maar ook belangrijke helpers. Een goed voorbeeld zijn de mycorrhizaschimmels. Die kunnen in samenwerking met de wortels van het gewas de productie verhogen. Bovendien kunnen ze de weerstand van de plant tegen ziekten verhogen en de noodzaak van fosfaatbemesting en gewasbeschermingsmiddelen verminderen. In praktijkonderzoek blijkt voor ui en prei soms een verbluffende opbrengstverhoging van 50% mogelijk. Ook telers beginnen ervaringen op te doen met de toepassing van mycorrhiza.

Dat is een veelbelovende ontwikkeling die ook kan bijdragen aan het realiseren van milieunormen zoals die van Kader Richtlijn Water. Wel waarschuwt het CLM voor het aanbod van niet werkzame mycorrhiza’s. Het is nodig het kaf van het koren te scheiden, meer in de praktijk te testen en de van nature voorkomende mycorrhiza’s beter te benutten.

‘Minder ziektegevoelig’
Telers in verschillende gewassen hebben al ervaring opgedaan met mycorrhiza’s. Voor de containerteelt in de boomteelt zijn mycorrhiza’s beschikbaar.“ Met name de kleine laanbomen zijn sinds de toepassing minder ziektegevoelig” aldus een van de boomkwekers. Ook in blauwe bessen zijn positieve ervaringen te melden. In de vollegrondsteelt zijn het vooral aardbeien- en preitelers die de schimmel toepassen. Mycorrhiza’s werken samen met de plant Mycorrhiza’s zijn schimmels die samenleven met wortels van planten. Deze schimmels hebben belangrijke functies voor landbouwgewassen. Volgens Erik Verbruggen (bioloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam) dragen de schimmels vooral bij aan verbetering van de opname van fosfaat en water. Ook vindt verbetering van de bodemstructuur en ziektewering plaats. “Voorwaarde is dat de plant een symbiose aan kan gaan met de mycorrhiza” aldus Verbruggen. “De meeste landbouwgewassen kunnen dat. Enkele gewassen zoals kool en suikerbiet, en groenbemesters zoals gele mosterd en bladrammenas kunnen het niet”. Opvallend is dat sommige rassen (o.a. enkele tarwerassen) die resistent zijn tegen pathogene schimmels en bacteriën, minder goed zijn te koloniseren door mycorrhiza’s. Belangrijk is dat de grond geschikt is voor mycorrhiza’s om in te kunnen overleven. Mycorrhizaschimmels overleven het best in gronden met een ruime vruchtwisseling, die niet teveel geploegd worden en niet te lang braak liggen. Intensieve grondbewerking en veelvuldig toepassen van fungiciden en grondontsmetting hebben een negatief effect op het voorkomen van mycorrhizaschimmels. Wel is het een voordeel dat na ontsmetting de schimmel snel kan groeien en het gewas kan koloniseren. Voor een optimaal effect moet de nutriëntenstatus van de bodem niet te hoog zijn. Te hoge bemestingniveaus bemoeilijken de overleving van mycorrhizaschimmels. Toch blijkt het ook bij voor Nederlandse begrippen normale fosfaatgehalten mogelijk om met mycorrhizaschimmels een hogere gewasopbrengst te realiseren. Door zorgvuldig beheer van de grond kunnen van nature voorkomende mycorrhiza’s gestimuleerd worden.

50% opbrengstverhoging
Al in de jaren ’80 van de vorige eeuw bleek in proeven fikse productieverhoging op te treden. Amerikaanse onderzoekers melden toen een extra biomassa van aardappelen 42%, prei 96%. tuinerwten 97% en wortel 99%, Het fosfaatgehalte was in die proeven echter laag en niet vergelijkbaar met de Nederlandse situatie. De laatste jaren wordt ook in Nederland steeds meer praktijkonderzoek gedaan naar de voordelen van mycorrhizaschimmels. Uit onderzoek van PRI blijkt dat het in ui mogelijk is om een opbrengstverhoging van 50 % te realiseren. Volgens Olga Scholten van PRI vond het onderzoek plaats onder biologische omstandigheden en met een voor Nederlandse begrippen normale fosfaattoestand (Pw = 31 mg P2O5 per 100g droge grond). Een simpele rekensom suggereert dat toepassing in ui kansen biedt: In Nederland is in 2005 zo’n 16,5 duizend ha zaaiuien geteeld, met een bruto standaard saldo van 3260 euro. Op 20% van de gronden is de fosfaattoestand vergelijkbaar met die in de proef van PRI. Op deze gronden kan toepassing van mycorrhizaschimmels bij zaaiuien al ruim 5 miljoen euro opleveren. In prei kan door Pseudomonas de uitval tijdens de productie jaarlijks oplopen tot 50% en een chemisch middel om dit te bestrijden is niet toegelaten. Mycorrhizaschimmels blijken de aantasting en besmetting met Pseudomonas sterk te verminderen. Wanneer de mycorhrhiza de aantasting van 50% naar 20% vermindert, kan dit een extra opbrengst van ruim 2.600 euro per ha opleveren. In hoeverre deze rekensommetjes ook opgaan in de praktijk moet nog blijken. CLM wil komend jaar in het project Schoon Water voor Brabant toepassing van mycorrhiza in de praktijk verder stimuleren, ook om meer inzicht te krijgen in de kansen en haalbaarheid. In proeven met aardappel bleken mycorrhiza’s de groei ook tot 50% te kunnen verhogen en de aantasting door schimmelziekten (waaronder phytium, fusarium en phytopthora) te verlagen. Volgens Verbruggen zijn de resultaten veelbelovend, maar is verder onderzoek nodig naar manieren om mycorrhizaschimmels te stimuleren deze positieve effecten te bewerkstelligen.

Beschikbaarheid van mycorrhiza
Er zijn in Nederland verschillende bedrijven zoals Ecostyle, Plant Health Care en Stender die mycorrhiza-preparaten verkopen. De meeste aanbieders verkopen inoculum met mycorrhizaschimmels. Nadeel is dat deze slechts kort bewaard kunnen blijven. Ook wordt dit preparaat op de bodem gestrooid in plaats van aangebracht bij de wortel. Plant Health Care biedt ook sporen van schimmels aan. Met name in boomteelt en heesters is daarmee veel ervaring. In verschillende vollegrondsgroenten zijn ook vanuit de aanbieders van mycorrhiza (prille) ervaringen in aardbeien, asperges, frambozen, blauwe bessen en bramen. Voor het meerjarige gewas asperge zal volgend seizoen duidelijk worden in hoeverre de toepassing van mycorrhiza echt bijdraagt aan de oogst. Volgens Pius Floris (Plant Health Care) bieden mycorrhiza’s belangrijke kansen voor versterking van gewassen. Niet alle mycorrhiza’s die verkrijgbaar zijn werken goed. Het is dus nodig het kaf van het koren te scheiden. Verbruggen verwacht dat vooral het stimuleren van natuurlijk voorkomende populaties perspectief biedt.

Perspectief
In de meeste landbouwgewassen kunnen mycorrhiza’s bijdragen aan opbrengstverhoging en aan verlaging van de toepassing van fosfaat en gewasbeschermingsmiddelen. Naast de boomteelt zijn ook van gewassen als ui, prei en aardbeien goede onderzoeksresultaten bekend. Voor verdere ontwikkeling van mycorrhiza’s als hulpbron is meer praktijkervaring nodig. Ook is het van belang het kaf van het koren te scheiden en de van nature voorkomende mycorrhiza’s beter te benutten.
Sluit venster