Misverstanden rond mestvergisting

Dit artikel is in enigszins ingekorte en aangepaste vorm gepubliceerd in Agrarisch Dagblad d.d. 4 maart 2005 door Anton Kool.

Mestvergisting is hot. In alle aandacht worden soms verwachtingen gewekt die niet reëel zijn. Anton Kool van het CLM houdt deze misverstanden kritisch tegen het licht.

Vergisting van mest staat volop in de belangstelling. Die aandacht is terecht want de techniek biedt zowel bedrijfsmatige als maatschappelijke voordelen. De opwekking van groene energie geeft onder het huidige subsidiebeleid een behoorlijke financiële opbrengst. Verder kan de landbouw op deze manier haar steentje bijdragen aan de Kyotodoelstellingen.

Zorgelijk is echter dat in alle aandacht voor dit onderwerp soms verwachtingen worden gewekt die mensen op het verkeerde been zetten. Deze misverstanden rond mestvergisting behoeven in het belang van alle betrokkenen opheldering. Het zou zonde zijn als deze perspectiefvolle ontwikkeling ten onder gaat aan te positieve verwachtingen.

In het veld rond mestvergisting wil ik 5 misverstanden benoemen:

1. Grote verdiensten voor veel bedrijven:
   Helaas, dit is niet reëel. Alleen voor echt grote bedrijven biedt vergisting financiële kansen. Je moet bijvoorbeeld minimaal over zo’n 150 melkkoeien beschikken. De vergistingsinstallatie vergt een investering van honderdduizenden euro’s en daarbovenop komen allerlei kosten voor onder andere aansluiting op het elektriciteitsnet. En hoe waardeer je je eigen arbeid? Ik adviseer om heel kritisch naar het kostenplaatje te kijken en een second opinion is heel verstandig.
   Vanuit de praktijk hoor je wel eens de roep om meer subsidies als oplossing voor deze bottleneck. Dat geeft echter geen ‘duurzame’ oplossing. De opbrengst aan elektriciteit bestaat nu al voor driekwart uit subsidies. Nog hogere subsidies schept een ‘verwende’ markt; leveranciers worden dan niet gestimuleerd om goedkopere en rendabeler technieken te ontwikkelen.
   
2. Co-vergisting maakt het hele plaatje pas echt interessant:
   Klopt maar gedeeltelijk. Co-vergisting is inderdaad vaak essentieel om een installatie rendabel te krijgen maar er zitten wel belangrijke haken en ogen aan. Met co-vergisting voeg je producten en dus ook mineralen aan de mest toe en daarmee vergroot je de hoeveelheid dierlijke mest op je bedrijf. Dit betekent in de meeste gevallen mestafvoer. Nu nog niet zo dramatisch, maar met het nieuwe mestbeleid zullen de kosten voor mestafvoer toenemen.
   Nu wordt vaak nog gerekend dat je geld toekrijgt bij afname van bepaalde co-producten. Dat is gebaseerd op de afzetkosten in de huidige afvalverwerking. Maar wat gebeurt er met die prijzen als de mogelijkheden voor afzet fors toenemen door vergisters bij boeren? Als je bedenkt dat producenten de afzetprijs zullen gaan baseren op potentiële biogasopbrengst, blijft er waarschijnlijk weinig winst over voor de vergistende boer.
   Verder loop je met co-vergisting van restproducten uit de industrie altijd een risico op insleep van allerlei ongewenste stoffen. Hoe ga je dat voorkomen? De focus vanuit de praktijk ligt met name op het economische potentieel van co-vergisting. De risico’s voor gezondheid en milieu verdienen minstens zoveel aandacht.
   
3. Vergisting is dé oplossing voor het mestoverschot
   Gelukkig hoor je dit niet meer zo vaak want dit is gewoon niet waar. Met vergisting verandert de hoeveelheid N en P niet. Geen oplossing dus voor het mineralenoverschot. Sterker nog, met co-vergisting worden producten en dus ook mineralen aan mest toegevoegd waardoor het nationale mineralenoverschot alleen maar toeneemt.
   
4. Vergiste mest als kunstmestvervanger
   Met het nieuwe mestbeleid gaan veel bedrijven straks dierlijke mest afvoeren en kunstmest aanvoeren. Dan zou het toch ideaal zijn als we dierlijke mest zo kunnen bewerken dat het als kunstmestvervanger wordt gezien en dus boven de gebruiksnorm voor dierlijke mest mag worden toegediend. Voorlopig moet je je hoop hier niet op vestigen. Eerst moet Nederland een derogatie van Brussel zien te krijgen. Onderbouwing om nog meer dierlijke (kunst)mest te mogen gebruiken is heel moeilijk en politiek vrijwel uitgesloten. Kortom een politiek krachtenveld waar je letterlijk en figuurlijk niet op kan bouwen.
   
5. Vergisting scoort alleen maar positief op milieugebied
   Positief zijn inderdaad het opvangen en omzetten van methaangas (een belangrijke mede-veroorzaker van het broeikasprobleem wat van nature ontstaat in mestopslagen) en de opwekking van groene energie. Minder positief zijn extra risico’s op uitstoot van ammoniak en lachgas (ook een broeikasgas). Doordat meer stikstof in snellere vorm beschikbaar is, is het risico dat die stikstof verloren gaat als ammoniak en als lachgas groter dan bij normale mest.
   

Neem als initiatiefnemer of betrokkene deze punten mee in je besluitvorming. Niet om je te ontmoedigen maar om je te helpen een reëel beeld te krijgen van de perspectieven van mestvergisting. Laten we voorkómen dat de ontwikkeling van deze kansrijke techniek schade oploopt door geflopte initiatieven.